Sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản: Những quy định cần lưu ý

Sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản cần được quản lý chặt chẽ từ mục đích sử dụng, chẩn đoán, kê đơn đến thời gian ngừng thuốc, ghi chép và giám sát. Đây không chỉ là vấn đề hiệu quả điều trị mà còn liên quan đến kiểm soát kháng thuốc, tồn dư và khả năng truy xuất trong sản xuất.

Theo nội dung được Cục Chăn nuôi và Thú y phổ biến, quản lý kháng sinh cần trở thành một phần trong thực hành hằng ngày của cơ sở chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và các đơn vị liên quan.

Không sử dụng kháng sinh để kích thích tăng trưởng

Một trong những nguyên tắc quan trọng cần lưu ý là không sử dụng kháng sinh với mục đích kích thích tăng trưởng.

Kháng sinh phải được sử dụng phù hợp với mục đích, chỉ định và quy định hiện hành. Khi điều trị, việc lựa chọn thuốc cần có căn cứ chẩn đoán. Điều trị dự phòng cũng không đồng nghĩa với sử dụng kháng sinh đại trà mà chỉ được thực hiện trong những trường hợp pháp luật và chuyên môn cho phép.

Đối với vật nuôi, quá trình đánh giá cần xem xét loài, lứa tuổi, trọng lượng, tình trạng bệnh và những yếu tố liên quan trước khi quyết định sử dụng thuốc.

Sử dụng kháng sinh cần có căn cứ chuyên môn

Việc sử dụng kháng sinh không nên bắt đầu đơn thuần từ việc lựa chọn một loại thuốc. Quá trình quản lý cần được thực hiện xuyên suốt từ chẩn đoán – kê đơn – bán thuốc – sử dụng – ghi chép – giám sát.

Người kê đơn cần xác định rõ đối tượng, mục đích sử dụng, chẩn đoán hoặc căn cứ chuyên môn. Đơn thuốc cũng cần thể hiện thuốc, liều, đường dùng, liệu trình cùng các cảnh báo và thời gian ngừng thuốc liên quan.

Trong chăn nuôi gia súc, gia cầm, phòng bệnh trước hết cần dựa trên các biện pháp như an toàn sinh học, vaccine và quản lý đàn. Khi cần sử dụng kháng sinh để điều trị, thuốc phải được dùng theo chỉ định và tuân thủ đầy đủ các yêu cầu liên quan.

Đúng thuốc, đúng liều và đúng liệu trình

Sử dụng kháng sinh đúng cách đòi hỏi cơ sở chăn nuôi phải tuân thủ thuốc được chỉ định, liều lượng, đường dùng và thời gian điều trị.

Không nên tự ý tăng giảm liều, kéo dài hoặc rút ngắn liệu trình. Thuốc được sử dụng phải được phép lưu hành và phù hợp với đối tượng, chỉ định.

Đối với nuôi trồng thủy sản, việc sử dụng kháng sinh còn liên quan đến môi trường nước, điều kiện ao hoặc lồng nuôi và thời điểm thu hoạch. Vì vậy, lượng thuốc, thời gian sử dụng và thông tin của lô nuôi cần được kiểm soát đồng bộ.

Tuân thủ thời gian ngừng thuốc

Thời gian ngừng thuốc là một yêu cầu bắt buộc và đặc biệt quan trọng trong quá trình sử dụng kháng sinh.

Cơ sở chăn nuôi không được giết mổ vật nuôi trước thời điểm an toàn theo quy định đối với thuốc đã sử dụng. Tương tự, trong nuôi trồng thủy sản, thời điểm thu hoạch cần bảo đảm tuân thủ thời gian ngừng thuốc.

Thực hiện đúng yêu cầu này góp phần kiểm soát nguy cơ tồn dư kháng sinh trong sản phẩm có nguồn gốc động vật và bảo đảm an toàn trong chuỗi sản xuất.

Ghi chép đầy đủ để tăng khả năng truy xuất

Quản lý kháng sinh không kết thúc sau khi vật nuôi được dùng thuốc. Ghi chép và lưu trữ hồ sơ là một phần quan trọng của quá trình quản lý.

Thông tin cần tạo thành chuỗi liên kết giữa đơn thuốc, hoạt động bán hoặc cấp thuốc và quá trình sử dụng thực tế. Nhật ký cần ghi nhận những thông tin như ngày sử dụng, lượng thuốc và người thực hiện.

Khi cần kiểm tra hoặc phát sinh vấn đề, hệ thống hồ sơ phải giúp xác định được thuốc nào đã được sử dụng, sử dụng ở đâu, thời điểm nào và dựa trên quyết định chuyên môn nào.

Tăng cường giám sát sử dụng kháng sinh và kháng thuốc

Bên cạnh ghi chép tại cơ sở, dữ liệu về sử dụng kháng sinh cần được tổng hợp và giám sát. Việc theo dõi loại thuốc, lượng sử dụng, mục đích dùng và tình hình kháng thuốc giúp cơ quan quản lý có cơ sở phân tích xu hướng và đưa ra cảnh báo phù hợp.

Giám sát sử dụng kháng sinh và giám sát kháng thuốc có mối quan hệ bổ trợ. Dữ liệu sử dụng cho biết loại thuốc nào đang được sử dụng và với mục đích gì, trong khi dữ liệu kháng thuốc phản ánh sự thay đổi về mức độ nhạy cảm.

Định hướng quản lý đến năm 2030 cũng chú trọng đào tạo, kê đơn, xây dựng dữ liệu, nâng cao năng lực phòng thử nghiệm, phát triển giải pháp thay thế và tăng cường kiểm tra, giám sát.

Ai chịu trách nhiệm trong quá trình sử dụng kháng sinh?

Quản lý kháng sinh là trách nhiệm của nhiều chủ thể trong toàn bộ chuỗi.

Người kê đơn chịu trách nhiệm về chẩn đoán, lựa chọn thuốc, liều và liệu trình có căn cứ. Cơ sở bán thuốc cần thực hiện đúng quy định, hướng dẫn rõ và lưu chứng từ. Cơ sở chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản phải sử dụng đúng mục đích, ghi chép đầy đủ và bảo đảm thời gian ngừng thuốc. Cơ quan quản lý thực hiện hướng dẫn, kiểm tra, giám sát và cảnh báo.

Sự phối hợp giữa các bên giúp hình thành một hệ thống sử dụng thuốc có thể kiểm tra và truy xuất khi cần thiết.

Hướng tới sử dụng kháng sinh hợp lý, an toàn và có trách nhiệm

Sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản không chỉ là vấn đề “dùng đúng thuốc”. Toàn bộ quá trình từ quyết định sử dụng, kê đơn, bán thuốc, thực hiện, ngừng thuốc đến ghi chép đều cần được quản lý.

Đặc biệt, người chăn nuôi nên chú trọng an toàn sinh học, vaccine và quản lý đàn để xây dựng nền tảng phòng bệnh, hạn chế việc phụ thuộc không cần thiết vào kháng sinh.

Thực hiện tốt các yêu cầu về sử dụng kháng sinh là cơ sở để kiểm soát kháng thuốc, hạn chế nguy cơ tồn dư, nâng cao khả năng truy xuất và hướng tới chăn nuôi an toàn, có trách nhiệm và bền vững hơn.