Ngành chăn nuôi đối mặt rủi ro gia tăng từ vi khuẩn Listeria, Salmonella và Campylobacter

Trong bối cảnh an toàn thực phẩm ngày càng được siết chặt, ngành chăn nuôi và thú y đang phải đối mặt với áp lực lớn từ các vi khuẩn lây truyền qua thực phẩm, đặc biệt là Listeria, Salmonella và Campylobacter. Đây là những tác nhân gây bệnh có nguồn gốc từ động vật, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và đặt ra yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt ngay từ khâu chăn nuôi.

Theo báo cáo One Health Zoonoses 2024, các bệnh lây truyền qua thực phẩm tại châu Âu vẫn chưa được kiểm soát như kỳ vọng, trong đó đáng lo ngại nhất là sự gia tăng các ca nhiễm Listeria nặng và tình trạng Salmonella trong gia cầm kéo dài nhiều năm.

---

Listeria – Tác nhân gây bệnh nghiêm trọng nhất trong nhóm vi khuẩn thực phẩm

Trong số các vi khuẩn lây truyền qua thực phẩm, Listeria monocytogenes được đánh giá là tác nhân gây hậu quả nghiêm trọng nhất. Thống kê năm 2024 cho thấy, khoảng 70% ca nhiễm Listeria phải nhập viện điều trị, và cứ 12 ca mắc thì có 1 ca tử vong.

Nguyên nhân chính của sự gia tăng các ca bệnh nặng liên quan đến Listeria được cho là:

• Thói quen tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm ăn liền
• Quy trình bảo quản lạnh và xử lý thực phẩm chưa đúng cách
• Dân số già hóa, làm tăng nhóm người có nguy cơ cao

Mặc dù tỷ lệ mẫu thực phẩm vượt ngưỡng an toàn đối với Listeria tại châu Âu chỉ dao động từ 0–3%, nhưng một số sản phẩm từ thịt có nguồn gốc động vật như xúc xích lên men, thịt chế biến được xếp vào nhóm nguy cơ cao, đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ hơn ngay từ khâu chăn nuôi và chế biến.

---

Salmonella – Thách thức dai dẳng của ngành chăn nuôi gia cầm

Bên cạnh Listeria, Salmonella và Campylobacter vẫn là hai tác nhân phổ biến nhất gây bệnh lây truyền qua thực phẩm tại châu Âu. Trong đó, gia cầm và trứng được xác định là nguồn lây chủ yếu.

Dữ liệu trong vòng 10 năm trở lại đây cho thấy:

• Tỷ lệ đàn gà giống và gà tây dương tính với Salmonella có xu hướng gia tăng
• Năm 2024, chỉ 14 quốc gia đạt mục tiêu giảm Salmonella trong gia cầm, thấp hơn đáng kể so với kỳ vọng

Điều này phản ánh những khó khăn trong việc kiểm soát Salmonella ở cấp độ trang trại, đặc biệt tại các mô hình chăn nuôi mật độ cao, chuỗi sản xuất dài và nguy cơ lây nhiễm chéo lớn.

---

Campylobacter – Nguy cơ tiềm ẩn nhưng dễ bị xem nhẹ

So với Salmonella và Listeria, Campylobacter thường gây bệnh nhẹ hơn, tuy nhiên đây lại là tác nhân gây số ca nhiễm cao nhất trong nhóm bệnh lây truyền qua thực phẩm. Vi khuẩn này phổ biến trong đàn gia cầm và dễ lây nhiễm trong quá trình giết mổ, chế biến nếu quy trình vệ sinh không được kiểm soát tốt.

Việc kiểm soát Campylobacter đòi hỏi các biện pháp đồng bộ từ trang trại đến nhà máy chế biến, thay vì chỉ tập trung vào khâu cuối cùng.

---

Kiểm soát vi khuẩn từ chuỗi chăn nuôi đến bàn ăn

Các chuyên gia thú y và an toàn thực phẩm khuyến cáo rằng, việc kiểm soát vi khuẩn lây truyền qua thực phẩm cần được triển khai xuyên suốt toàn chuỗi, bao gồm:

• Quản lý vệ sinh chuồng trại, nước uống và thức ăn chăn nuôi
• Giám sát định kỳ Salmonella và Campylobacter tại trại giống và trại thương phẩm
• Áp dụng nghiêm ngặt các biện pháp an toàn sinh học trong chăn nuôi gia cầm
• Kiểm soát chặt chẽ quy trình giết mổ, chế biến, bảo quản thịt và trứng
• Ứng dụng các công nghệ giám sát dịch tễ hiện đại để phát hiện sớm nguồn lây

Dù công tác kiểm soát tại khâu sản xuất ngày càng được nâng cao, nhưng phần lớn các ca bệnh lây truyền qua thực phẩm vẫn có thể phòng tránh nếu người tiêu dùng tuân thủ đúng các nguyên tắc an toàn thực phẩm.

---

Vai trò của ngành chăn nuôi trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Sự gia tăng của các vi khuẩn như Listeria, Salmonella và Campylobacter một lần nữa cho thấy vai trò then chốt của ngành chăn nuôi và thú y trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Kiểm soát tốt ngay từ khâu chăn nuôi không chỉ giúp giảm rủi ro dịch bệnh, mà còn nâng cao giá trị sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường.

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi hướng đến phát triển bền vững, việc đầu tư cho an toàn sinh học, quản lý vi sinh và giám sát dịch bệnh chủ động chính là giải pháp lâu dài để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ chuỗi thực phẩm an toàn cho xã hội.